BIOLOGY STUDIES · No. 004
ดูโครโมโซมขดตัว เรียงตัว และแยกจากกันทีละระยะ พร้อมนับจำนวนโครโมโซม โครมาทิด และปริมาณ DNA ได้ทุกวินาที ติ๊ก "แยกสีโครโมโซมพ่อ–แม่" เพื่อดูว่าแท่งสีแดงมาจากแม่ สีน้ำเงินมาจากพ่อ คู่ที่ยาวเท่ากันคือฮอมอโลกัสโครโมโซม
ลากเพื่อหมุน · ลูกกลิ้งหรือบีบนิ้วเพื่อซูม · สีเหลืองคือเส้นใยสปินเดิลและเซนโทรโซม สีส้มคือเซนทริโอล
สัดส่วนข้อสอบค่าย 1 ในหมวดเซลล์ ชีวเคมี การหายใจ และการแบ่งเซลล์
โจทย์ระบุระยะของเซลล์และปริมาณ DNA (C-value) ออกซ้ำ ในข้อสอบปี 2560–2569 ที่วิเคราะห์
มีโจทย์อ่านผลเทคนิคแล็บจริง เช่น flow cytometry ที่วัด DNA ต่อเซลล์
คำถามเชิงลบ "ข้อใดไม่ถูกต้อง" ตัวเลือกผิดมักซ่อนคำว่า เท่านั้น ทั้งหมด ทันที
จากการจำแนกข้อสอบค่าย 1 ปี 2560, 2561, 2562, 2564, 2565, 2566 และ 2569 รวม 750 ข้อ ข้อฝึกท้ายหน้านี้ดัดแปลงจากแนวข้อสอบ ไม่ได้คัดลอกโจทย์จริง
| ไมโทซิส | ไมโอซิส I | ไมโอซิส II | |
|---|---|---|---|
| เซลล์ตั้งต้น | เซลล์ร่างกาย 2n หรือเซลล์ n ก็ได้ (เช่น แกมีโทไฟต์ของพืช) | เซลล์ 2n ในอวัยวะสืบพันธุ์ เช่น สเปอร์มาโทไซต์ระยะแรก เซลล์แม่ของสปอร์ | เซลล์ n ที่ได้จากไมโอซิส I (แต่ละโครโมโซมยังมี 2 โครมาทิด) |
| การจำลอง DNA ก่อนแบ่ง | มี (ระยะ S) | มี (ระยะ S) | ไม่มี |
| ไซแนปซิสและครอสซิงโอเวอร์ | ไม่เกิด | เกิดในโพรเฟส I | ไม่เกิด |
| สิ่งที่เรียงที่แนวกึ่งกลางเซลล์ | โครโมโซมแต่ละแท่ง | ไบวาเลนต์ (คู่ฮอมอโลกัสโครโมโซม) | โครโมโซมแต่ละแท่ง |
| สิ่งที่แยกจากกันในแอนาเฟส | ซิสเตอร์โครมาทิด | ฮอมอโลกัสโครโมโซม | ซิสเตอร์โครมาทิด |
| จำนวนโครโมโซม (แท่ง) ในเซลล์ช่วงแอนาเฟส | เพิ่มเป็น 2 เท่าของ 2n ชั่วคราว (เช่น 8 แท่ง เมื่อ 2n = 4) ข้อสอบบางฉบับเรียก "4n" | เท่าเดิม (2n แท่ง) เพราะเซนโทรเมียร์ยังไม่แยก | เพิ่มเป็น 2 เท่าของ n ชั่วคราวในแต่ละเซลล์ |
| ปริมาณ DNA ก่อนแบ่ง หลังแบ่ง (ต่อเซลล์) | 4C 2C | 4C 2C | 2C 1C |
| เซลล์ที่ได้ | 2 เซลล์ 2n เหมือนเซลล์ตั้งต้น | 2 เซลล์ n (โครโมโซมละ 2 โครมาทิด) | รวม 4 เซลล์ n (โครโมโซมละ 1 โครมาทิด) แตกต่างกันทางพันธุกรรม |
| สิ่งที่เปลี่ยน | กลไก | ผลที่เห็นในเซลล์ | ตัวชี้วัดที่วัดได้ |
|---|---|---|---|
| โคลชิซีน, วินบลาสทีน | จับทูบูลิน ยับยั้งการสร้างไมโครทูบูล ไม่เกิดเส้นใยสปินเดิล | โครโมโซมขดตัวแต่ไม่ถูกดึงไปขั้ว เซลล์ค้างอยู่ที่เมทาเฟส ถ้าเซลล์ออกจากระยะ M โดยไม่แบ่ง จะได้เซลล์พอลิพลอยด์ | สัดส่วนเซลล์ระยะเมทาเฟสเพิ่ม ยอด 4C ใน flow cytometry สูงขึ้น ใช้ทำแคริโอไทป์และชักนำพืชพอลิพลอยด์ (เช่น 4n) |
| แท็กซอล (paclitaxel) | ทำให้ไมโครทูบูลเสถียร สลายตัวไม่ได้ | สปินเดิลหดสั้นไม่ได้ โครโมโซมไม่เคลื่อนไปขั้ว เซลล์ค้างในระยะ M | เซลล์ระยะ M และยอด 4C เพิ่ม ใช้เป็นยารักษามะเร็ง |
| ไซโทคาลาซิน, แลทรังคูลิน | ยับยั้งการสร้างไมโครฟิลาเมนต์ (แอกทิน) | โครโมโซมแยกได้ตามปกติ แต่ไม่เกิดรอยคอด ได้เซลล์เดียวที่มี 2 นิวเคลียส | DNA ต่อเซลล์ 4C (นิวเคลียสละ 2C) ถ้าผ่านรอบต่อไปพบยอด 8C |
| ยับยั้งการสังเคราะห์ DNA (เช่น ไฮดรอกซียูเรีย) | ขาดวัตถุดิบหรือการทำงานของเอนไซม์สังเคราะห์ DNA | เซลล์ค้างที่รอยต่อ G1/S หรือต้นระยะ S ไม่เข้าสู่ระยะ M | ยอด 2C สูงขึ้น เซลล์ระยะ M ลดลง |
| โปรตีน p53 กลายพันธุ์ | ปกติ p53 หยุดวัฏจักรเซลล์เมื่อ DNA เสียหาย เพื่อซ่อมแซม หรือชักนำการตายแบบอะพอพโทซิส | เซลล์ที่ DNA เสียหายผ่านจุดตรวจสอบ G1 ไปได้ แบ่งตัวต่อและสะสมการกลายพันธุ์ | เซลล์แบ่งตัวผิดปกติ เพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง |
| โคฮีซินไม่ถูกตัด | เอนไซม์เซพาเรสทำงานไม่ได้ | ซิสเตอร์โครมาทิดแยกจากกันไม่ได้ เซลล์ไม่เข้าสู่แอนาเฟส | เซลล์ค้างที่เมทาเฟส จำนวนโครโมโซมไม่เพิ่มเป็น 2 เท่า |
| nondisjunction ในแอนาเฟส I | ฮอมอโลกัสโครโมโซมคู่หนึ่งไม่แยกจากกัน | เซลล์ผิดปกติทั้ง 4 เซลล์ | n+1 สองเซลล์ และ n−1 สองเซลล์ |
| nondisjunction ในแอนาเฟส II | ซิสเตอร์โครมาทิดคู่หนึ่งไม่แยกจากกันในเซลล์หนึ่ง | เซลล์ปกติ 2 เซลล์ ผิดปกติ 2 เซลล์ | n สองเซลล์ n+1 หนึ่งเซลล์ n−1 หนึ่งเซลล์ |
ลองเลือกไมโอซิส แล้วตั้ง "การแยกของโครโมโซม" เป็นไม่แยกในแอนาเฟส I หรือ II เพื่อดูผลในแบบจำลอง
ย้อมเซลล์ทีละเซลล์ด้วยสีเรืองแสงที่จับ DNA แล้ววัดความเข้มแสง ความเข้มแปรผันตามปริมาณ DNA ในเซลล์ กราฟจึงบอกว่ามีเซลล์ที่มี DNA 1C, 2C และ 4C อย่างละเท่าใด
Biology Premium · สื่อการสอนชีววิทยา ม.4 บทที่ 3 การแบ่งเซลล์ · โครโมโซมในแบบจำลองถูกย่อจำนวนเพื่อให้นับได้ง่าย สัดส่วนเวลาของแต่ละระยะไม่ได้เป็นไปตามจริง (ในเซลล์จริงอินเตอร์เฟสยาวที่สุด)